ΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΟΥ ΠΕΝΘΟΥΣ

Της Ράνιας Μεσισκλή

raniaΓιατί να περιμένουμε ότι οι άνθρωποι και κυρίως οι γυναίκες θα πενθούν με το ίδιο τρόπο; Επειδή μάλλον υπάρχει μια βιομηχανία γύρω από τη θλίψη που μας καθορίζει τον τρόπο… Ομως νέες έρευνες δείχνουν ότι η ζοφερή εικόνα για το πως ν’αντιδρούμε στην απώλεια χρειάζεται αναθεώρηση.

Οι περισσότερες θρησκείες δεν υπαγορεύουν πένθος μακράς διάρκειας. Οι Εβραίοι κάθονται shivah για 7 ημέρες και οι πιο ορθόδοξοι τηρούν στη συνέχεια shiloshim για τρεις ακόμη εβδομάδες. Οι Ινδουϊστές θρηνούν επί 13 ημέρες μετά την καύση των νεκρών και δεν υπάρχει καθορισμένη περίοδος πένθους για τους Χριστιανούς. Το πρωτόκολλο του πένθους είναι σε μεγάλο βαθμό μια κοινωνική δημιουργία, και απαιτείται παραδοσιακά περισσότερο από τις γυναίκες.

Το δέκατο ένατο αιώνα μια χήρα αναμενόταν να φοράει βαριά μαύρα ρούχα και πέπλα για τουλάχιστον δύο χρόνια μετά το θάνατο του συζύγου της και ν’αποφεύγει όλες τις κοινωνικές εκδηλώσεις. (Οσες αρνήθηκαν αυτούς τους κανόνες όπως η Scarlett που χόρευε με τον Rhett στο κινηματογραφικό έργο Gone With the Wind θεωρούνταν πόρνες). Σε πόλη της Βόρειας Ινδίας έχουν διαλέξει καταφύγιο εδώ και αιώνες οι γυναίκες που χάνοντας τους συζύγους τους και μένοντας χήρες, θεωρούνται απόβλητες από τους συγγενείς τους, αφού οι παραδόσεις και οι δοξασίες τις θεωρούν υπεύθυνες για το θάνατο και βάρος για τα φτωχά νοικοκυριά. Παλαιότερα ή έπρεπε ν’ακολουθήσουν στο θάνατο τον άνδρα τους ή να παντρευτούν τον αδελφό του! Γύρω στις είκοσι χιλιάδες υπολογίζονται οι χήρες που ζούνε σα φαντάσματα στους δρόμους της πόλης. Γραμμένο πριν χίλια περίπου χρόνια το Skanda Purana, το μεγαλύτερο ινδικό θρησκευτικό κείμενο, περιγράφει τις χήρες γυναίκες σαν μία από τις πιο άτυχες καταστάσεις που μπορούν να συμβούν στη ζωή του ανθρώπου. Τα περιστατικά εξοστρακισμού αυτών των γυναικών υπολογίζονται σε σαράντα εκατομμύρια σε όλη τη χώρα. Ομως και στην Αμερική το 1968, όταν η Jackie Kennedy παντρεύτηκε ξανά, πέντε χρόνια μετά την δολοφονία του συζύγου της, όλοι αντέδρασαν σα να μην είχε το δικαίωμα να συνεχίσει τη ζωή της. Το ενδιαφέρον της για άλλον άνδρα θεωρήθηκε θράσος.

Και σύμφωνα με Ελληνικές δοξασίες, οι χήρες δεν αναμιγνύονται στην παρασκευή των γλυκισμάτων του γάμου καθώς και στα προικιά. Και αν μπει στο σπίτι χήρα την πρώτη του μήνα θεωρείται γρουσουζιά.

Η απώλεια συζύγου είναι πράγματι τραγική για πολλούς ανθρώπους, αλλά η αντίληψη πως η χηρεία είναι ή θα πρέπει να είναι εντελώς εξουθενωτική είναι προβληματική από πολλές απόψεις. Και όχι μόνον από σεξιστική άποψη – υπονοώντας ότι η ζωή ή η ευτυχία μιας γυναίκας είναι κατά κάποιο τρόπο μη βιώσιμη όταν δεν έχει άνδρα, αλλά αποτυγχάνει επίσης ν’αντικατοπτρίσει τη στατιστική πραγματικότητα. Το μεγαλύτερο ποσοστό των χαροκαμένων, τουλάχιστον οι μισοί, προσαρμόζονται γρήγορα. Μπορεί να είναι λυπημένοι αλλά όχι καταθλιπτικοί, μπορεί επίσης ν’αποπροσανατολίζονται αλλά είναι σε θέση να διορθώσουν την πορεία τους. Δεν υπάρχει μαγικός μηχανισμός γι’αυτό, είναι απλώς φυσική ανθρώπινη αντοχή. Επιβιώσαμε για μεγάλο χρονικό διάστημα ως νομάδες και πιθανότατα δεν είχαμε πολλά περιθώρια για θλίψη. Οι περισσότεροι πενθούντες είναι σε θέση να αποδεχθούν την πραγματικότητα της απώλειας, ακόμη και αρχικά, γεγονός που υποδηλώνει ότι πολλοί δεν είναι σε κίνδυνο για διαρκή προβλήματα. Πιο πολύ ανέφεραν ότι αισθάνονταν λαχτάρα για τα αγαπημένα τους πρόσωπα παρά κατάθλιψη ή θυμό. Λύπη που τους έκανε να λιώνουν από νοσταλγία για κάτι που δεν υπάρχει πια. Μελαγχολία από τη μάταιη προσπάθεια για επανασύνδεση με τον θανόντα. Ο καθένας αντιμετωπίζει διαφορετικά το τραγικό γεγονός ανάλογα με την προσωπικότητά του. Για όσους αργούν να συμβιβαστούν με την ιδέα της απώλειας, νοητικές τεχνικές συμπεριφοράς μπορούν να βοηθήσουν. Επειδή το μεγάλης διάρκειας πένθος κάνει κακό, δεν οδηγεί σε κάθαρση. Οι νοσηρές σκέψεις απλώς οδηγούν σε …πιο πολλές νοσηρές σκέψεις.

Είναι δύσκολο ν’αλλάξουν ιδέες που εγκρίθηκαν από κρίσιμη μάζα ανθρώπων, μέχρι ένα νέο ορόσημο επιτευχθεί μέσα από την παραγωγή και την προβολή νέων πληροφοριών. Μέχρι να μην είμαστε καχύποπτοι όταν κάποιος αναρρώνει γρήγορα από το πένθος ενώ περιμέναμε μακράς διάρκειας κατάθλιψη!

www.raniamesiskli.com

www.youtube.com/user/MadonnaRania