ΧΑΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ: Είναι οι εκ του Σύνεγγυς Συνομιλίες μια κάποια λύση;


Erdogan palace

 Ο Νίκος Αναστασιάδης παρέλαβε το πηδάλιο της Κύπρου, μετά από μια περιπετειώδη και καταστροφική πορεία 50 χρόνων (1963-2013).

Που να ευρίσκεται λοιπόν η Κύπρος σήμερα;  Πως αντικρίζουν δυό από τα μεγαλύτερα προβλήματα της, το κυπριακό και το φυσικό αέριο, οι ισχυροί παίχτες της κυπριακής σκακιέρας;  Είμαστε κάπου στη Μεσόγειο ή μήπως στην πραγματικότητα πλέουμε χαμένοι στο διάστημα;

  1. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής ισχύει η διαχρονική θέση που κατέγραψε στο βιβλίο του “World Order” o Henry Kissinger:  «Η Αμερική πρέπει να διαδραματίσει ένα ηγετικό ρόλο στη διατήρηση της παγκόσμιας τάξης, όχι ως ηθικολόγος διεθνής χωροφύλακας αλλά σαν μια πραγματιστική μεγάλη δύναμη…. για να διατηρεί την ισορροπία και να κρατά την απειλή του πολέμου μέσα σε ανεκτά όρια».  Παρ’ όλη λοιπόν την καλή διάθεση του αμερικανού αντιπροέδρου Joe Biden, η Κύπρος είναι στην πραγματικότητα ένα μικρό πιόνι μέσα στη δίνη των στρατηγικών, πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων των ΗΠΑ.
  2. Η Ευρώπη εστιάζεται πολύ περισσότερο στο πως θα ανοίξει τις πύλες της στην Τουρκία και στην μεγάλη τουρκική αγορά, παρά στα ανθρώπινα δικαιώματα στην Κύπρο.  Η οικονομία (ΑΕΠ) της Τουρκίας είναι US$815 δις σε σύγκριση με US$16 δις της Κύπρου.  Πέραν των ανωτέρω η Τουρκία αποτελεί για την Ευρώπη στρατηγικόν εταίρο σε μια από τις πιο «θερμές» περιοχές της υφηλίου.  Η Ευρώπη επίσης δεν συμφωνεί μαζί μας σε πολλά σημεία επί του Κυπριακού και επί των υδρογονανθράκων, γι’ αυτό και οι κατά καιρούς αποφάσεις της που μας «εκπλήττουν».
  3. Για τα Ηνωμένα Έθνη το Κυπριακό αποτελεί ένα από τις δεκάδες προβλήματα που τα απασχολούν, πολύ μικρότερο πια από άλλα μεγάλα θέματα των τελευταίων χρόνων.  Πέραν τούτου είναι σαφές πως τα Ηνωμένα Έθνη «κουράστηκαν» μαζί μας.  Εμείς μπορεί να πιστεύουμε πως όλο το δίκαιο είναι με το μέρος μας, η αλήθεια όμως είναι (και η διεθνής κοινότητα το γνωρίζει πολύ καλά αυτό) πως δεν είμαστε αναμάρτητοι.
  4. Η Ρωσία διάκειται φιλικά προς την Κύπρο, αλλά είναι φίλη και με την Τουρκία.  Δεν παραβλέπει καθόλου η Ρωσία τα πελώρια συμφέροντα της (στρατηγικά, οικονομικά και άλλα) με την γείτονα χώρα.  Μεταξύ πολλών άλλων το Turkish Stream, που εξαγγέλθηκε πρόσφατα από τον πρόεδρο Πούτιν και που θα αντικαταστήσει το South Stream θα μεταφέρει από τη Ρωσία, μέσω Τουρκίας, προς την Ευρώπη 2,2 τρις κυβικά πόδια αερίου ετησίως, αξίας περίπου 25 δις δολαρίων.
  5. Η Ελλάδα, η μητέρα πατρίδα, είναι οικονομικά παντελώς ανίσχυρη.  Στρατιωτικά και αμυντικά δεν μπόρεσε στο παρελθόν ούτε και τώρα μπορεί να μας βοηθήσει.
  6. Οι γειτονικές χώρες, Αίγυπτος, Ισραήλ, Ιορδανία, Λίβανος.  Καλές οι σχέσεις με την Κύπρο και μπορεί να υπάρξει εποικοδομητική συνεργασία σε ορισμένους τομείς.  Είναι φυσιολογικό όμως πως καμιά από τις χώρες αυτές δεν θα ήταν διατεθειμένη να πολεμήσει για χατίρι μας.
  7. Τέλος, η Τουρκία και η ηγεσία της.  Την περιγράφει ως ακολούθως η τουρκική εφημερίδα «Today’s Zaman» σε άρθρο της 3ης Φεβρουαρίου 2015 του Robert Ellis:  «Η άνοδος της Τουρκικής αυτοκρατορίας:  Οι ολοκληρωτικοί ηγέτες του 20ου αιώνα έγιναν γνωστοί ποικιλοτρόπως, ως Der Fuhrer (Γερμανία), Il Duce (Ιταλία), Generalissimo (Ισπανία), El Maximo Lider (Κούβα) και τώρα η νέο-οθωμανική Τουρκία έχει τον ηγέτη της (Reis) Recep Tayyip Erdogan».  Ο ένοικος του παλατιού των 1000 και πλέον δωματίων φαντάζει πανίσχυρος, ισχυρογνώμων και απρόβλεπτος.

Μέσα στο πιο πάνω σκηνικό η Κύπρος μου θυμίζει το ποίημα του Έλληνα ποιητή Ζαχαρία Παπαντωνίου:

«Που πας καραβάκι με τέτοιο καιρό.

Σε μάχεται η θάλασσα δεν τη φοβάσαι;»

Το πράγματα είναι πράγματι πολύ δύσκολα. Γίνονται όμως ακόμα πιο δύσκολα, γιατί μέσα από την κατάρρευση της οικονομίας, μέσα από τα απίστευτα φαινόμενα διαφθοράς, το κυπριακό πρόβλημα και το θέμα των υδρογονανθράκων ευρίσκονται σε πλήρη στασιμότητα.  Δεν υπάρχουν συνομιλίες με τους τουρκοκύπριους, δεν υπάρχει πια καμιά ουσιαστική επαφή.  Και φαίνεται πως δεν υπάρχει ούτε και τρόπος να ξεπεραστεί το αδιέξοδο:

  • Εμείς λέμε: Δεν συνομιλούμε αν δεν αποσυρθεί η τουρκική Navtex και αν δεν αποχωρήσει το σκάφος Barbaros και τα πολεμικά πλοία της Τουρκίας από την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Κύπρου.
  • Η Τουρκία αρνείται να συμμορφωθεί εκτός αν διακόψουμε εμείς τις γεωτρήσεις στη θάλασσα, πράγμα που εμείς απορρίπτουμε.
  • Πέραν των ανωτέρων οι τουρκοκύπριοι αρνούνται να συνομιλήσουν αν εμείς δεν διακόψουμε τις γεωτρήσεις.
  • Η Τουρκία δηλώνει απερίφραστα πως θα φέρει δική της εξέδρα στη θάλασσα της Κύπρου και απειλεί πως δεν θα δεχθή να αξιοποιήσει τους υδρογονάνθρακες η «ελληνοκυπριακή διοίκηση», όπως μας αποκαλεί.

Πιστεύω, με βάση τις εμπειρίες μου από το παρελθόν, πως η Τουρκία δεν θα υποχωρήσει.  Άλλωστε μια υποχώρηση από τις θέσεις που διακήρυξε προσωπικά ο Tayyip Erdogan θα αποτελούσε  πλήγμα για την εικόνα του «ηγεμόνα» που ο Ερντογάν έχει «κτίσει».  Άρα, πάμε για μετωπική σύγκρουση;

Το αδιέξοδο εμπερικλείει πολλούς κινδύνους και πολλά ερωτηματικά:

  1. Θα μπορέσουμε άραγε να πωλήσουμε το αέριο του τεμαχίου 12 (Αφροδίτη), π.χ. στην Αίγυπτο; Θα βρεθεί επενδυτής για τον υποθαλάσσιο  αγωγό, κόστους US$2 δις περίπου, εφ’ όσον ο πιθανός επενδυτής θα γνωρίζει πως η Τουρκία ενίσταται και μπορεί να παρέμβει αυθαίρετα και να σταματήσει την μεταφορά του αερίου προτού καν αυτή αρχίσει;
  2. Τι θα γίνει αν βρεθεί επενδυτής για τον αγωγό και η Τουρκία παρέμβει στο τελικό στάδιο και σταματήσει την μεταφορά του αερίου;
  3. Τι θα πράξει η Τουρκία, όχι τώρα, αλλά όταν φθάσει η στιγμή της αξιοποίησης των κοιτασμάτων και της είσπραξης χρημάτων από πώληση υδρογονανθράκων;  Θα παραμείνει αδρανής;  Θα απειλήσει;  Θα επέμβει στρατιωτικά;
  4. Ποιος θα εμποδίσει την Τουρκία να αντλήσει μέσω δικής της εξέδρας τους κυπριακούς υδρογονάνθρακες;

Άλλωστε το επιχείρημα της Τουρκίας για προστασία των τουρκοκυπριακών συμφερόντων είναι σε γενικές γραμμές αποδεκτό και από τα Ηνωμένα Έθνη και από την Ευρώπη.

Τους πιο πάνω κινδύνους επεσήμανα με σειρά άρθρων μου τα τελευταία χρόνια.  Γι’ αυτό πρότεινα, όταν ακόμα «πρόεδρος» ήταν ο Mehmet Ali Talat, την εξής λύση:  Συνέχιση των γεωτρήσεων.  Κατάθεση ενός δίκαιου ποσοστού που θα προσυμφωνηθεί, από τις καθαρές εισπράξεις του φυσικού αερίου σε ένα ειδικό λογαριασμό (escrow account) εις όφελος των τουρκοκυπρίων, που θα ενεργοποιείται όταν λυθεί το κυπριακό, η μετά από 15 ίσως χρόνια οποιοδήποτε από τα δυο συμβεί ενωρίτερα.  Η λύση αυτή αντικρίσθηκε θετικά από τους τουρκοκύπριους, εμείς όμως ούτε καν αντιδράσαμε.  Νομίζαμε, αφελώς όπως πάντοτε, πως θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε το αέριο ως διαπραγματευτικό χαρτί εις όφελος μας.  Το ίδιο πράξαμε και την δεκαετία του 1960 όταν, και πάλι αφελώς, πίστευε η ηγεσία μας, πως οι τουρκοκύπριοι θα «έβραζαν στο ζουμί τους».  Τελικά σαν αποτέλεσμα χάσαμε το 37% της Κύπρου το 1974.  Τώρα κινδυνεύουμε να χάσουμε τους υδρογονάνθρακες της Κύπρου.  Και κανείς δεν θα έλθει να μας συμπαρασταθεί, όπως κανείς δεν ήλθε το 1974.  Κανένας από τους πολλούς «φίλους» μας δεν κούνησε ούτε το δακτυλάκι του.  Κανένας.

Δυστυχώς δεν ακολουθούμε το παράδειγμα της Ελλάδας, που στα τελευταία 40 χρόνια είναι προσεκτική στο Αιγαίο.

Για να μην την πάθουμε ξανά, γιατί δεν έχω καμιά αμφιβολία πως αν δεν προσέξουμε θα την ξαναπάθουμε, θα πρότεινα το ακόλουθο Σχέδιο, αν δεν είναι ήδη πολύ αργά:

  1. Να αρχίσουν εκ του Σύνεγγυς Συνομιλίες.  Στην περίπτωση αυτή τα δύο μέρη θα συνομιλούν με τα Ηνωμένα Έθνη και όχι μεταξύ τους, έτσι η δυσκολία του «δεν συνομιλώ εκτός…» παρακάμπτεται (παρόμοιες συνομιλίες διεξήχθησαν επιτυχώς το δεύτερο εξάμηνο του 1984.  Στο τέλος καταστρέψαμε εμείς την διαδικασία τον Ιανουάριο 1985).
  2. Στις εκ του Σύνεγγυς Συνομιλίες να συζητηθούν όλες οι πτυχές του κυπριακού και των υδρογονανθράκων.
  3. Να αναχωρήσει το Barbaros και να συνεχισθούν οι γεωτρήσεις, με διασφάλιση των συμφερόντων των τουρκοκυπρίων με τη μέθοδο του escrow account που περιγράφω ανωτέρω.

Ίσως οι εκ του Σύνεγγυς Συνομιλίες να αποτελούν μια κάποια λύση.  Ίσως…

Διαφορετικά το «καραβάκι» του ποιητή Παπαντωνίου θα συνεχίσει να πλέει χαμένο στο διάστημα, περιμένοντας – δεν ξέρω τι απέμεινε πια – ίσως τη θεία επέμβαση, όπως λέει και ο ποιητής:

 «Ορθός ο Χριστός το τιμόνι μου αγγίζει 

στην πλώρη μου στέκει η Παρθένα Μαρία» 

NIKOΣ Α. ΡΟΛΑΝΔΗΣ

Υπουργός Εξωτερικών: 1978-1983

Υπουργός Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού : 1998-2003

Βουλευτής: 1991-1996

Πρόεδρος του Κόμματος των Φιλελευθέρων:1986-1998

Αντιπρόεδρος της Διεθνούς των Φιλελευθέρων:1994-1998